Akarsuyun yeterli miktarda alüvyon taşıması, delta ovası ve taban seviyesi ovası (taşkın ovası) gibi şekillerin oluşabilmesi için bir koşuldur
Akarsuların aşındırma yaptığı yerler: Çentik vadi: Akarsuların hızlı aktığı eğimli alanlarda oluşur. Boğaz vadi: Kara ve deniz seviyelerindeki değişimlere bağlı olarak akarsular tarafından açılmış derin vadilerdir. Kanyon vadi: Tabakalı dirençlerin farklı olduğu yerlerde, genellikle eriyebilen kayaçların bulunduğu alanlarda oluşur. Asimetrik vadi: Akarsuların bir vadide dirençli yerleri az, yumuşak yerleri daha çok aşındırmasıyla oluşur. Dev kazanları: Akarsuların şelaleler oluşturarak aktığı yerlerdeki aşındırma sonucu oluşur. Akarsuların biriktirme yaptığı yerler: Delta: Akarsuların taşıdıkları malzemeleri deniz kıyısında biriktirmesiyle oluşur. Birikinti yelpazesi ve konisi: Eğimin azaldığı yerlerde akarsuların taşıdıklarını biriktirmesiyle oluşur. Dağ eteği ovası: Birikinti konilerinin birleşmesiyle oluşur. Taban seviyesi ovası: Akarsuların taşıdıkları alüvyonları biriktirmesiyle oluşan alçak kıyı düzlükleridir. Irmak adası: Akarsuların yatak eğiminin azaldığı yerlerde taşıdıklarını biriktirmesiyle oluşur.
Alüvyon, akarsular tarafından taşınan kil, kum, çakıl taşı gibi kütle parçalarının, suyun akış hızının azalması sonucu elverişli yerlere birikmesiyle meydana gelen tortulardır. Alüvyonlar, geniş vadilerin birçoğunda tabanda geniş yer kaplar veya daha geniş yerlere yayılarak, alüvyon ovalarını teşkil ederler. Alüvyonlar, eski ve yeni olmak üzere iki gruba ayrılırlar: Eski alüvyonlar, nehrin suları kabardığı zaman su altında kalmayan, akarsu kenarında bulunan verimli arazideki alüvyonlardır. Yeni alüvyonlar, henüz gelişmekte olup, zaman zaman su baskınlarına uğrayan yerlerdeki alüvyonlardır.
Akarsuların taşıdığı malzemeler iki ana kategoriye ayrılır: 1. Taban malzemesi yükü (bedload). 2. Askı yükü (suspended load). Akarsular, taşıdıkları malzemeleri eğimin azaldığı, hızının düştüğü veya akış alanının genişlediği yerlerde biriktirirler.
Kayaçların özellikleri ile yeryüzü şekillerinin oluşum süreçleri arasındaki ilişki, kayaçların yapısal özelliklerinin yer şekillerinin türünü ve yapısını belirlemesiyle ilgilidir. Ana noktalar: 1. Kayaç Türleri: - Magmatik kayaçlar sert ve dayanıklıdır, bu nedenle yüksek dağların ve kayalık arazilerin oluşumunda rol oynar. - Tortul kayaçlar daha yumuşak ve aşınmaya karşı hassastır, vadiler, ovalar ve deltalar gibi düz yüzey şekillerinin oluşumunda etkilidir. - Metamorfik kayaçlar hem sert hem de dayanıklıdır, dağ sıralarının ve yüksek platoların oluşumunda önemli rol oynar. 2. Erozyon ve Aşınma: - Sert kayaçlar yavaş aşındığı için yüksek ve belirgin yer şekillerini korurlar. - Kalker gibi bazı tortul kayaçlar asitli su ile daha hızlı erir ve bu da karstik yer şekillerinin oluşmasına yol açar. 3. Tektonik Hareketler: - Kayaçların yapısı ve yer kabuğundaki hareketler, fay hatları, volkanik etkinlikler ve dağların yükselmesi gibi jeolojik olayları tetikler. 4. İklim Etkileri: - İklim, kayaçların aşınma hızını ve şekil değiştirme süreçlerini etkiler, örneğin nemli iklimlerde tortul kayaçlar daha hızlı aşınır.
Akarsuların biriktirme yapabilmesi için aşağıdaki koşulların sağlanması gerekir: Eğimin azalması. Akış hızının azalması. Yük miktarının artması. Akımın düşmesi. Bu faktörler, akarsuyun gücünün azaldığını gösterir ve biriktirme süreci başlar.
Akarsuların aşındırma şekilleri şunlardır: Kimyasal aşındırma. Mekanik aşındırma. Mekanik aşındırmanın türleri: Hidrolik aşındırma. Korazyon (Abrazyon). Atrisyon. Korozyon. Bazı akarsu aşındırma şekilleri: Çentik vadi. Kanyon vadi. Dev kazanı.
Akarsu aşındırma ve biriktirme şekilleri iki ana gruba ayrılır: 1. Akarsu Aşındırma Şekilleri: Vadi Tipleri: Çentik vadi, dar ve derin vadi (kanyon), geniş ve tabanı düz vadi (menderesli vadi). Diğer Aşındırma Şekilleri: Dev kazanları, peri bacaları, yardang, tafoni. 2. Akarsu Biriktirme Şekilleri: Birikinti Konisi ve Yelpazesi: Dağ yamaçlarından inen akarsuların taşıdıklarını biriktirmesiyle oluşur. Dağ Eteği ve İçi Ovaları: Birikinti konilerinin birleşmesiyle meydana gelir. Taban (Kaide) Seviyesi Ovası: Akarsuların denize yaklaştığı yerde taşıdıkları alüvyonları biriktirmesiyle oluşur. Delta: Akarsuların taşıdıkları malzemeleri deniz kıyısında biriktirmesiyle oluşur. Irmak (Kum) Adası: Akarsu yatağında eğimin azaldığı ve yatak eğiminin değiştiği yerlerde oluşur.
Eğitim
ALES sınavında 15 dakika kuralı var mı?
Aktivasyon enerjisi hangi durumlarda düşer?
Anadolu Selçuklu Devleti'nin kuruluşu ve Anadolu'nun Türkleşmesi hangi bölü..
Adsorplanan madde nasıl ayrılır?
Akın Dil Türkiye geneli YDS deneme PDF nasıl indirilir?
Amiloplast nişastayı nerede depolar?
Aerobik hücresel solunum nerede gerçekleşir?
Akarsular kaça ayrılır?
A4 yarısı hangi kağıt boyutu?
Alfa ve beta gama ne zaman yükselir?
Aktif Matematik video çözümleri neden yok?
Ankara HacıBayram Veli Üniversitesi özel mi devlet mi?
95 ortalama ile kaç puan alınır?
ALMS Van'da hangi dersler var?
ALES için hangi paragraf soruları çözülmeli?
Akıllı insan zeki olmak zorunda mı?
Ambulans şöförü olmak için kaç saat eğitim alır?
Aile değişme konusu nedir?
Ahlak ve yurttaşlık eğitimi test soruları nelerdir?
Antalya'nın en tehlikeli fay hattı nerede?
Antagonist ve agonist kaslar nasıl çalışır?
Amerikan Kültür dil okulu sertifikası ne işe yarar?
Anaokulu yardımcı öğretmen olmak için ne yapmalı?
Akademik öz yeterlik nedir?
AKTS 30 altı olursa ne olur?
Amip ve öglena amitoz bölünme yapar mı?
Agis ve augis nedir?
Alt tür ile varyete arasındaki fark nedir?
Akdeniz'in en büyük depremi ne zaman oldu?
Aktif matematik hangi seviye için uygundur?
90x90x20 kutu kaç desi?
Almanya'da en çok sevilen başbakan kim?
Amfoter ve yarı soy aynı mı?
Agonizm ve antagonizm nedir tıpta?
Anket formunda demografik bilgiler nelerdir?
Alt ekstremitenin en büyük kemiği nedir?
Anaokulunda hangi resimler olmalı?
Akarsuyun yeterli miktarda alüvyon taşıması hangi şeklin oluşabilmesi için ..
Anot ve katot elektron verir mi?
ABD başkenti neden New York değil?