İstiklal Mahkemeleri , Türk Kurtuluş Savaşı sırasında ve sonrasında ayaklanmaları, asker kaçaklarını, casusları ve bağımsızlık hareketini engelleme amacıyla propaganda yapanları yargılamak için kuruldu
Kurtuluş Savaşı sırasında (1920-1922) kurulan İstiklal Mahkemelerinin bazı amaçları :
Cumhuriyet döneminde (1923-1927) kurulan İstiklal Mahkemelerinin bazı amaçları :
İstiklal Mahkemeleri, Kurtuluş Savaşı sırasında asker kaçaklarını önlemek, cephe gerisinde kamu düzenini ve güvenliğini sağlamak amacıyla 18 Eylül 1920 tarihinde kurulmuştur. Uygulama şekli: Üyeler: Meclis üyelerinden seçilmişlerdir. Yetkiler: Kararlar kesin olup derhal infaz edilir, temyiz hakkı yoktur. Sanıkların Savunması: Sanıklar mahkemede kendi savunmalarını kendileri yapmak zorundaydı. Genişletilmiş Yetkiler: Zamanla vatana ihanet, casusluk, yolsuzluk gibi suçları da kapsamaya başlamıştır. Cumhuriyet döneminde ise bu mahkemeler, siyasal iktidarın politikalarına karşı gelen eleştirileri bastırmak amacıyla kullanılmıştır.
İstiklal Mahkemeleri, 7 Mart 1927 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin aldığı karar ile kapatılmıştır.
İstiklal Mahkemeleri'nde yargılananlar arasında asker kaçakları, rejime muhalif kişiler, iktidara destek vermeyen gazeteciler, şapka inkılabına muhalefet edenler, Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal'e suikast girişiminde bulunanlar yer almaktadır. Ayrıca, Şeyh Said ve İskilipli Atıf Hoca gibi isimler de İstiklal Mahkemeleri'nde yargılanmıştır. İstiklal Mahkemeleri, 1920-1927 yılları arasında çeşitli dönemlerde kurulmuş ve kapatılmıştır.
İstiklal Mahkemeleri'nde toplam 576 idam kararı verilmiştir. Birinci dönem mahkemelerde ise resmi kayıtlara göre 1054 idam kararı verilmiştir. Toplamda bütün idam kararlarının sayısı ise 1630 kişi olarak belirtilmiştir. Bu sayılar, asker kaçaklarıyla ilgili kararlar ve sıkıyönetim mahkemelerinin verdiği idam kararlarını içermemektedir.
İstiklal Mahkemelerinde en ağır cezanın nerede verildiğine dair bilgi bulunamadı. Ancak, İstiklal Mahkemelerinin verdiği idam cezalarına örnekler şu şekildedir: Ankara İstiklal Mahkemesi, görev yaptığı iki yıl içinde 2436 kişiyi yargılamış ve 240 kişiyi idama mahkum etmiştir. İsyan Bölgesi İstiklal Mahkemesi, 12 Nisan 1925’ten 7 Mart 1927 tarihine kadar 5110 kişiyi yargılamış, 420 kişiyi idama mahkum etmiştir. Karahisarısâhib (Afyon) ve Aksaray bölgelerini de içine alan Konya İstiklal Mahkemesi, 3 kişiyi idama mahkum etmiştir. Zonguldak, Bolu, Çankırı ve Sinop bölgelerini kapsayan Kastamonu İstiklal Mahkemesi, 182 kişiyi idama mahkum etmiştir. Diyarbekir, Siirt, Bitlis, Elaziz, Van, Malatya, Maraş, Antep, Hakkâri bölgelerini içine alan Cezîre İstiklal Mahkemesi, 131 asker kaçağını idama mahkum etmiştir. İstiklal Mahkemelerinde yargılananların itiraz yani temyiz haklarının bulunmadığı ve cezaların genellikle aynı gün veya hafta içinde infaz edildiği bilinmektedir.
İstiklal Mahkemeleri'nde en çok idam, Samsun ilinde gerçekleşmiştir. 20 Ağustos 1921 - 27 Aralık 1921 tarihleri arasında faaliyet gösteren Samsun İstiklal Mahkemesi, toplam 485 idam kararı vermiştir. Diğer illerde de önemli sayıda idam kararı verilmiştir: - Konya: 166 idam - Kastamonu: 182 idam - Yozgat: 56 idam Bu bilgiler, İstiklal Mahkemeleri'nin genel olarak yoğun bir şekilde çalıştığını ve idam kararlarının ağırlıklı olarak belirli illerde yoğunlaştığını göstermektedir.
İstiklal Mahkemeleri'nin bazı özellikleri: Kuruluş Amacı: Asker kaçaklarını önlemek, hükümet karşıtı ayaklanmaları bastırmak, casusları ve bozguncuları yargılamak gibi amaçlarla kurulmuştur. Üyeler: Meclis üyelerinden seçilmiştir. Yetki: Vatana ihanet, casusluk, yolsuzluk, eşkıyalık, isyan gibi suçları yargılama yetkisine sahipti. Kararların Niteliği: Kararlar kesin olup, derhal infaz edilirdi ve temyiz hakkı yoktu. Uygulama Şekli: Sanıklar kendi savunmalarını kendileri yapmak zorundaydı. Çalışma Süresi: İlk dönem 18 Eylül 1920 - 17 Şubat 1921; ikinci dönem 30 Temmuz 1921 - Ekim 1923; üçüncü dönem 1923-1927 yılları arasında çalışmıştır. Sertlik: Uğur Mumcu'ya göre bu mahkemeler, isyancı, bozguncu ve karşı devrimcilerin yargılandığı anti-demokratik "infaz kurulları"ydı. Modern Hukuka Uygunluk: Modern hukuk kurallarınca düzenlenmiş mahkemeler değildi. İstiklal Mahkemeleri, Kurtuluş Savaşı sırasında ve Cumhuriyet döneminde farklı amaçlarla kurulmuştur.
Hukuk
Ayaklanmalara karşı İstiklal Mahkemeleri neden kuruldu?
Avukatlar hangi dosyaları saklar?
Avrupa Birliği hukuku nedir?
Askerde keleş rütbesi nedir?
Azami süre affı ne zaman bitiyor?
Asttasak kaç yıl görev yapar?
Avukat Ercan Duman nerede çalışıyor?
Bakanlar nasıl atanır?
Balkan Paktı ve Balkan Antantının farkı nedir?
AİHM ve Avrupa Konseyi aynı mı?
Açık senette zaman aşımı nasıl hesaplanır?
Avukatlık ücreti ödenmezse ne olur?
Bakan ve bakan yardımcıları kim belirler?
Az tehlikeli iş güvenliği uzmanı kaç yıl çalışabilir?
Avukatlar insanları nasıl savunur?
Askerlikte yol izni birliğe teslimden itibaren mi?
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi adli yardım hakkı nedir?
Ağırlaştırmış müebbet hapis cezası paraya çevrilir mi?
Aziz Yıldırım hangi medya grubuna sahip?
Avcılar Belediyesi CHP mi AK Parti mi?
Avukatlara e-imzayı kim veriyor?
Askerlikten sonra memuriyete dönüş nasıl olur?
Azerbaycan Cumhuriyeti'nin kaç tane cumhurbaşkanı var?
Askerde elverişli değil raporu alan ne olur?
Avukatın vekalet ücretini kim öder?
Açığa alınma kaç gün içinde tebliğ edilir?
Askeri savcılıkta kimler görev yapar?
Av evrakı nereden alınır?
Avukatlar UYAP'ta hangi işlemleri yapabilir?
Açık otoparka park etmek yasak mı?
Asker polis savcı hakim eş durumu tayini nasıl yapılır?
Avukat mı daha güçlü savcı mı?
Avukatlık ücreti nasıl hesaplanır ağır ceza?
Açık alanda içki içmek neden yasaklandı?
Ağır Ceza Mahkemesi'nde yargılanmak sicile işler mi?
Ağır Ceza Mahkemesi mütalaa verdikten sonra ne olur?
Askerlik şubesi ne iş yapar?
Atlantik Deklarasyonu ve Wilson İlkeleri arasındaki fark nedir?
Ayastefanos Antlaşması'nın önemi nedir?
Askeri hukukta hangi avukatlar görev yapar?