Birleşik ve türemiş sıfatlar arasındaki temel fark , birleşik sıfatların iki kelimenin bir araya gelmesiyle, türemiş sıfatların ise en az bir yapım eki alarak yeni anlam kazanmasıyla oluşmasıdır
Türemiş sıfatlar , isim ya da fiil köklerine ve gövdelerine getirilen isim yapım ekleriyle oluşturulur. Örnekler: "kiralık ev", "yıllık izin", "tuzlu su"
Birleşik sıfatlar ise iki kelimenin bir araya gelmesiyle oluşur ve iki türe ayrılır:
Birleşik ve türemiş kelimeleri bulmak için şu yöntemler kullanılabilir: Türemiş kelimeler: Kök ya da gövdelere yapım eki getirilerek oluşturulan yeni sözcüklerdir. Türemiş sözcükte en az bir tane yapım eki bulunur. Örnekler: "ev – li → evli", "yol – cu – luk → yolculuk". Birleşik kelimeler: Yeni bir kavramı karşılamak üzere, birden fazla sözcüğün bir araya gelip kaynaşmasıyla oluşan sözcüklerdir. Birleşik kelimeler, isim ve fiillerin birleşmesiyle veya iki fiilin birleşmesiyle oluşabilir. Örnekler: "Ata + Türk → Atatürk", "ne + asıl → nasıl". Birleşik kelimeler oluşturulurken ses düşmesi, ses türemesi gibi ses olayları olursa veya sözcüklerden en az biri gerçek anlamını kaybederse oluşan birleşik kelime bitişik yazılır. Daha fazla bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir: dilbilgisi.net; turkedebiyati.org; derslig.com.
Kurallı ve anlamca kaynaşmış birleşik sıfatlar arasındaki temel fark, ayrı veya bitişik yazılmasıdır: Kurallı birleşik sıfatlar: Ayrı yazılır ve isimlerden önce kullanılır. Anlamca kaynaşmış birleşik sıfatlar: Bitişik yazılır.
Kurallı birleşik sıfat, en az iki kelimeden oluşan ve nesne ya da isimlerin çeşitli özelliklerini niteleyen kelimelere denir. Anlamca kaynaşmış sıfatlardan farkı ayrı yazılmalarıdır. Kurallı birleşik sıfatlar, cümle içerisinde isimlerden önce kullanılır. Bazı kurallı birleşik sıfat örnekleri: "Bu kitap ''dört yıllık'' bir çalışmanın ürünü." "''Üç yıllık'' ilişkimizin bir günde bitmiş olduğuna hala inanamıyorum." "Şu ''yeşil ceketli'' çocuğu gözüm bir yerden ısırıyor." "''Ahşap kapılı'' evin önünden daha önce de geçmemiş miydik?" "Annem yeni aldığı ''çift kapılı'' buzdolabından çok memnun."
İlgi ekiyle türemiş sıfatlar, kelimelerin sonuna getirilen ilgi ekleri ile oluşturulur. İlgi ekiyle türemiş sıfatları bulmak için şu örnekler incelenebilir: Güzel sıfatı, "güzellik" isim kökünden türetilmiştir. "Sarı" kelimesinin ilgi eki ile türemiş hali "sarımsı" şeklindedir. "Uzun" kelimesi, "uzunca" şeklinde bir boyut belirtir. "Yüksek" kelimesi, "yüksekçe" şeklinde farklı bir bağlamda kullanılabilir. İlgi eki (-ki), yer ve zaman bildiren sözcüklerden sonra gelip eklendiği sözcüğü sıfat yapar. İlgi ekiyle türemiş sıfatlar, genellikle isim tamlamalarında ve cümle içinde sıklıkla yer alır.
Birleşik sıfat, yapısında birden fazla kelime barındıran sıfatlardır. Birleşik sıfatlar ikiye ayrılır: 1. Kaynaşmış birleşik sıfatlar: Anlamca kaynaşmış, aralarına ek ya da kelime girmeyecek şekilde birleşen sıfatlardır. 2. Kurallı birleşik sıfatlar: Sıfat ile beraber yapım ekinin kullanılması üzerinden hazırlanan sıfatlardır.
Birleşik kelimeler ile türemiş kelimeler arasındaki temel fark, yapım eki kullanımı ve anlam değişimidir. Türemiş kelimeler, kök veya gövdelere en az bir yapım eki getirilerek oluşturulur ve kelimenin anlamı değişir. Birleşik kelimeler, iki veya daha fazla kelimenin bir araya gelmesiyle oluşur, ancak bu süreçte kelimenin anlamı değişebilir veya değişmeyebilir. Özetle, türemiş kelimeler yapım eki alırken, birleşik kelimeler iki kelimenin birleşiminden oluşur. Türemiş kelimelerde anlam değişimi kesinken, birleşik kelimelerde bu değişim her zaman gerekli değildir.
Kaynaşmış birleşik sıfat örnekleri şunlardır: 1. Hiçbir insan (hiçbir ve insan kelimelerinin kaynaşmasıyla oluşmuştur). 2. Birçok arkadaş (birçok ve arkadaş kelimelerinin kaynaşmasıyla oluşmuştur). 3. Birkaç kalender (birkaç ve kalender kelimelerinin birleşmesiyle türemiştir). 4. Ağırbaşlı kişiler (ağır ve başlı kelimelerinin kaynaşmasıyla oluşur). 5. Kahverengi elbise (kahverengi kelimesinin bitişik yazılmasıyla oluşmuştur). 6. Canciğer dost (canciğer kelimesinin bitişik yazılmasıyla oluşmuştur).
Blog
Bidolu ne iş yapar?
Birgün ve bir gün aynı şey mi?
Birdenbire ayrı mı bitişik mi?
Battal ve king size aynı mı?
B harfi hangi yöne yazılır?
Bordo pasaporta neden bu renk denir?
Ağzı kulaklarına varmak ne anlama gelir?
Belirtme ekleri nelerdir örnek cümleler?
Başak burcu toprak mı hava mı?
Belinay isminin özellikleri nelerdir?
Bağ ile başlayan eş sesli kelimeler nelerdir?
Bacanak ne anlama gelir?
Balık burcunun özellikleri ingilizce nasıl anlatılır?
Bayındırlık bulmaca ne demek?
Bağlı cümle nasıl bulunur?
BlackPink Lisa hangi burç?
Bağlantı ekleri nelerdir?
Bitişik nizamda 3 kat ne demek?
Bence ve kanımcanın farkı nedir?
Benzetme ingilizce ne demek?
Başa gelen çekilir atasözü ile balık baştan kokar aynı mı?
Birbiri ardınca gelen eş görevli ögeler arasına ne konur 4. sınıf?
Ağır hezimetlere uğramak ne demek?
Bilirkişi nasıl yazılır TDK?
Basın ve prees arasındaki fark nedir?
Bo harfi ile kaç kelime var?
Basın Bülteninde tarih nasıl yazılır?
Birkez ve bir kere aynı mı?
B ile başlayan kız isimleri nelerdir?
Bilal Erdoğan askerliğini nerede yaptı?
Aşırı profesyonel ne demek?
B1 ve B2 seviyesi ne kadar sürede öğrenilir?
Beraber ve birlikte eş anlamlı mı?
Başarı için gayret şart mı?
Bağlamdan anlam tahmini nedir?
Bathroom ve toilet farkı nedir?
Ağyar ve yar ne demek?
Benzetme ve neden sonuç cümlesi nedir?
Baya nasıl yazılır TDK?
Binaen ne demek?